Domeinnamen

Steeds meer organisaties maken gebruik van een website om mensen te informeren of reclame te maken. Daarnaast kunnen zij hun website ook gebruiken voor het aanbieden van goederen en diensten via internet. De website is bereikbaar door het intypen van de domeinnaam van de website in de adresbalk van een internetbrowser.
 
Elke website heeft een unieke domeinnaam. Een domeinnaam wordt namelijk gebruikt om de locatie waar de website zich bevindt op te sporen, en kan daarom slechts verwijzen naar één internetadres. Het is dus niet mogelijk dat een domeinnaam meerdere websites vertegenwoordigt. Omdat een domeinnaam slechts eenmalig kan worden uitgegeven vertegenwoordigt deze een bepaalde economische en maatschappelijke waarde.
Dit is de oorzaak van het feit dat er veel juridische geschillen zijn geweest rondom het recht op het gebruik van een domeinnaam. Een tweede oorzaak hiervan is het aanvragen van domeinnamen waarin een merk, handelsnaam of een eigennaam van een ander is neergelegd. Het is immers goed mogelijk dat deze ander dergelijk gebruik van zijn naam onwenselijk acht en daar tegen op wil treden. In dit artikel worden in vogelvlucht de technische en de (daaruit voortvloeiende) juridische aspecten van het registreren van een domeinnaam behandeld.

Technische aspecten

Elke computer die op het Internet is aangesloten beschikt over een uniek nummer. Dat nummer noemt men een IP-adres (Internet Protocol-adres). Het adres bestaat uit een reeks van vier nummers tussen de 0 en 255 die steeds gescheiden zijn door een punt. Met het adres kan de computer gevonden worden en het vormt daarmee een belangrijk middel om de communicatie tussen computers onderling succesvol te laten verlopen. Websites worden door een bepaalde computer op het Internet beschikbaar gemaakt. Dit betekent dat aan elke website een IP-adres is gekoppeld. Zo heeft deze website het nummer 80.237.234.219. Wanneer dit nummer wordt ingegeven in de adresbalk van een internetbrowser wordt de homepage van http://www.itnotaris.nl/ opgezocht en getoond.
 
Het is echter niet praktisch om IP-adressen te gebruiken voor het opzoeken van een website. Dergelijke nummers zijn immers niet eenvoudig te onthouden. Daarom is besloten om een systeem op te zetten dat het mogelijk maakt om een (domein)naam aan een IP-adres te koppelen. In de loop van de tijd is dit systeem verworden tot het huidige Domain Name System (DNS), waarin speciale servers de ingegeven namen vertalen naar het juiste IP-adres. Dit systeem wordt beheerd door de Internet Corporation for Assigned Names and Numbers (ICANN) [link: http://www.icann.org/]. Deze organisatie beheert daarmee ook de uitgifte van de verschillende domeinnamen.
In het huidige systeem is het zo geregeld dat domeinnamen eindigen op verschillende codes. Zo eindigt een website van een Nederlandse organisatie vaak op “.nl”. Dergelijke codes worden de Top Level domeinen (TLD) genoemd. De ICANN heeft aan verschillende organisaties de bevoegdheid om domeinnamen onder een bepaald TLD uit te geven gedelegeerd. Zo is de Stichting Internet Domeinregistratie Nederland (SIDN) [link: www.sidn.nl] de organisatie die de uitgifte van .nl-domeinnamen regelt.

Registratie van een domeinnaam bij de SIDN

Degene die een domeinnaam wil registreren bij de SIDN moet dat doen via een zogenaamde registrar. Deze tussenpersoon zorgt er (tegen betaling) voor dat de domeinnaam bij het SIDN wordt aangevraagd en de juiste gegevens hiervoor worden aangeleverd. De registrar combineert deze dienst vaak met het aanbieden van een computer waarop de website waarvoor de domeinnaam bedoeld is kan worden aangeboden op het internet (hosting).
In beginsel is bij het registreren de hoofdregel dat wie het eerst komt, het eerst maalt. Noch de SIDN, noch de registrar doet onderzoek naar aanspraken die eventueel op basis van (intellectuele eigendoms)rechten op de aangevraagde domeinnaam kunnen worden gemaakt. Wel eist de SIDN dat de aanvrager een vrijwaringsverklaring ondertekent waarmee hij verklaart dat de gekozen domeinnaam geen inbreuk maakt op enig recht. De SIDN moet daarnaast door de aanvrager worden gevrijwaard van eventuele aanspraken van derden. Tot slot moet de aanvrager akkoord gaan met de voorwaarden waaronder de SIDN de domeinnamen uitgeeft. Dit alles doet hij door met de SIDN een overeenkomst aan te gaan. Op het moment de aanvraagprocedure succesvol is doorlopen wordt de domeinnaam aan de aanvrager toegekend. Op dat moment kan de domeinnaam in gebruik worden genomen door de aanvrager.

Juridische aspecten

Uit het voorgaande is gebleken dat het goed mogelijk is dat er een domeinnaam waarin een merk-, handelsnaam of eigennaam is opgenomen wordt geregistreerd door een ander dan degene die rechten op deze naam bezit. Dit is een reden geweest voor tal van juridische geschillen: de rechthebbende zal in veel gevallen graag de overdracht van de domeinnaam zien plaatsvinden. Omdat de SIDN door bij de aanvraag van een domeinnaam wordt gevrijwaard van aanspraken van derden is het praktijk dat de houder van de domeinnaam enerzijds en de bezitter van een merk- of handelsnaamrecht anderzijds onderling tot een oplossing moeten komen. In eerste instantie werd daartoe met name gekozen voor het doorlopen van een gerechtelijke procedure. De meeste geschillen worden in kort geding afgedaan Tegenwoordig echter kan naast de gang naar de rechter ook worden gekozen voor het oplossen van een geschil door een arbitragecommissie of door middel van mediation. Hieronder worden de mogelijkheden besproken.

Gerechtelijke procedure – merkenrecht

In de meeste domeinnaamzaken waarin de vordering tot afgifte van een domeinnaam wordt gebaseerd op een merkenrecht wordt een beroep gedaan op artikel 2.20 van het Benelux-verdrag inzake de Intellectuele Eigendom (BVIE), voorheen artikel 13A Benelux Merkenwet (BMW). In dit artikel zijn de handelingen waartegen de bezitter van een merkenrecht kan optreden neergelegd. De rechter zal bij het beoordelen van de vraag of er met het registreren van een domeinnaam sprake is van een inbreuk op een merkenrecht de in dit artikel genoemde criteria gebruiken. De rechter zal zich op basis van artikel 2.20 BVIE mogelijk de volgende dingen afvragen.
  1. Zijn de domeinnaam en het (woord)merk identiek of overeenstemmend?
  2. Wordt de domeinnaam in het economisch verkeer gebruikt? Hierbij wordt met name gelet op omstandigheden die er op wijzen dat de domeinnaam houder economisch voordeel geniet door het gebruik van het merk. Een merkdomeinnaam voor een website met een zuiver informatief karakter valt bijvoorbeeld daar niet onder.
  3. Heeft de houder van de domeinnaam een geldige reden voor het gebruik ervan? Indien er een zodanige noodzaak bestaat voor de houder om juist deze domeinnaam te gebruiken dat in redelijkheid niet van hem gevergd kan worden daarvan af te zien is er sprake van een dergelijke reden.
  4. Wordt er door het gebruik van de domeinnaam ongerechtvaardigd voordeel getrokken uit of afbreuk gedaan aan het onderscheidend vermogen of de reputatie van het merk?

Gerechtelijke procedure – Handelsnaamrecht

Degene die wil optreden tegen het gebruik van een domeinnaam zal niet altijd beschikken over een merkenrecht. Mogelijk heeft hij wel een Handelsnaamrecht. Een dergelijk recht wordt (automatisch) verkregen wanneer men en bepaalde naam voert voor een onderneming. Deze naam wordt handelsnaam genoemd. Op grond van artikel 5 Handelsnaamwet (Hnw) kan opgetreden worden tegen een met een handelsnaam overeenstemmende domeinnaam. Wanneer de procedure wordt gevoerd op grond van de vermeende inbreuk op een handelsnaamrecht kijkt de rechter naar de volgende criteria.
  1. Zijn de domeinnaam en de handelsnaam zijn identiek of wijken zij slechts in geringe mate van elkaar af?
  2. Wordt de domeinnaam als handelsnaam gebruikt?
  3. Bestaat er gevaar voor verwarring tussen de domeinnaam en de handelsnaam? Verwarring zal met name ontstaan wanneer er sprake is van brancheverwantschap. Ook het feit dat door gebruik van een domeinnaam een lokale handelsnaam landelijke bekendheid verkrijgt kan bijdragen aan het ontstaan van verwarring.

Gerechtelijke procedure – Onrechtmatige daad

Wanneer een beroep op het merkenrecht en/of handelsnaamrecht niet mogelijk is, kan onder omstandigheden worden geprofiteerd van de aanvullende werking van het leerstuk van de onrechtmatige daad (artikel 6:162 Burgerlijk Wetboek (BW)). Beslissend is of de registratie of het gebruik van de domeinnaam misleidend is of dat het verwarring bij het publiek doet ontstaan.
In zaken die in het verleden hebben gespeeld wordt duidelijk dat de rechter op grond van het leerstuk van de onrechtmatige daad bescherming verleent aan eigennamen en namen van (publieke) instellingen. Vaak wordt verwarring bij het publiek als grondslag voor toewijzing gebruikt. In domeinnaamgeschillen waarin de vordering gebaseerd is op artikel 6:162 BW vindt een belangenafweging plaats: welke partij heeft het grootste (rechtvaardige) belang bij de registratie van een domeinnaam? Ook (bekende) personen die op grond van hun eigennaam tegen het gebruik van een domeinnaam willen optreden zullen deze weg moeten bewandelen.

Buitengerechtelijke geschillenoplossing

De gang naar de rechter heeft het nadeel dat de procedure niet altijd even snel kan worden afgehandeld. Daarnaast is deze procedure vaak een dure aangelegenheid. Dit heeft de domeinnaamuitgevende instanties doen besluiten tot het ontwerpen van alternatieve procedures voor geschillenbeslechting. Zo is door de ICANN de Uniform Domain-Name Dispute-Resolution Policy (UDRP) in het leven geroepen voor de geschillen die ontstaan door de uitgifte van domeinnamen door de ICANN zelf (bijvoorbeeld .com-domeinnamen). De procedure kan via het internet worden gevoerd, en onafhankelijke en deskundige arbiters bepalen de uitkomst van het geschil. Naast de voordelen van een snelle en goedkope besluitvorming heeft de UDRP ook de nodige kritiek te verduren. Zo is kan de procedure alleen worden gebruikt wanneer het om een vermoedelijke inbreuk op een merkenrecht gaat. Daarnaast zouden merkhouders onevenredig vaak gelijk krijgen in de procedure.
De SIDN heeft voor conflicten omtrent .nl-domeinnamen een op het UDRP gebaseerde geschiloplossingsprocedure ingesteld. Ook hier wordt de beslissing genomen door arbiters. Deze procedure kan naast bezitters van een merkenrecht ook door degenen die willen optreden tegen het gebruik van een handels- of eigennaam in een domeinnaam worden opgestart. Naast deze arbitrageprocedure bestaat er bij de SIDN ook de mogelijkheid om een mediationprocedure te volgen. Hierbij is de insteek dat de bij het geschil betrokken partijen er samen, onder begeleiding van een mediator, uitkomen.

Rol IT-notaris

Doordat domeinnamen een unieke objecten zijn, wordt er veel in gehandeld. Met de overdracht van een domeinnaam gaat soms een aanzienlijke hoeveelheid geld gemoeid. Met name in de situatie waarin deze overdracht tussen internationale partijen plaatsvindt zijn die partijen daarom gebaat bij zekerheden. In de domeinnamenhandel zijn namelijk enige oplichters actief. In samenwerking met de IT-notaris kan de overdracht van domeinnamen met de noodzakelijke waarborgen omgeven. De IT-notaris treedt bij de overdracht namelijk als vertrouwenspartij op. De kopende partij geeft het bedrag dat voor de domeinnaam moet worden betaald in bewaring bij de IT-notaris. De IT-notaris maakt vervolgens melding hiervan aan de verkopende partij, waarop deze de domeinnaam overdraagt. Op het moment dat de IT-notaris bevestigd heeft gekregen dat de overdracht conform afspraak is verlopen, zorgt hij ervoor dat de verkopende partij de beschikking krijgt over het geldbedrag.

Relevante wetgeving

Beneluxverdrag inzake de intellectuele eigendom     http://www.bvie.nl/
Handelsnaamwet       http://wetten.overheid.nl/BWBR0001906

Aanbevolen links

http://www.domjur.nl/ – Website waarop de belangrijkste jurisprudentie en arbitrale beslissingen omtrent domeinnaamgeschillen worden gepubliceerd.
Disclaimer
Er is uiterste zorg besteed aan het zo actueel, correct en compleet mogelijk maken en houden van de inhoud van dit artikel. Het is echter mogelijk dat de inhoud van de documenten verouderd, incompleet en/of incorrect is door wijzigingen in wet- en regelgeving, ontwikkelingen in hard- en software en/of voortschrijdend inzicht. Aan de inhoud van dit document kunnen dan ook geen rechten worden ontleend. De auteurs kunnen niet aansprakelijk worden gehouden voor de gevolgen van het gebruik, op welke wijze dan ook, van de in dit artikel aangeboden informatie.